स्वागत

खाशाबा जाधव यांचे जसे स्वागत झाले, त्याला भारतीय क्रीडाक्षेत्रात खरा तोडीस तोड प्रसंग नाही. कोणताही राष्ट्रीय सत्कार नव्हता, कोणतेही सरकारी बक्षीस नव्हते, कोणताही स्टेडियम सोहळा नव्हता. जे होते ते म्हणजे संपूर्ण जिल्हा रस्त्यावर उतरला होता.

कराड स्थानकापासून

त्यांच्या गाडीचे स्वागत करण्यासाठी कराड रेल्वे स्थानकावर गर्दी जमली. तिथून 151 बैलगाड्यांची मिरवणूक निघाली, सोबत ढोल — ग्रामीण महाराष्ट्राचे वाद्य — वाजत होते, आणि पदक विजेत्याला त्यांच्या गावापर्यंत, सुमारे दहा किलोमीटर, घेऊन गेली.

या प्रवासाला सुमारे सात तास लागले. जे अंतर एक गाडी पंधरा मिनिटांत पार करते, ते संपूर्ण दिवसभराचा उत्सव बनले, कारण वाटेवरची गावे त्यांना पाहण्यासाठी वारंवार मिरवणूक थांबवत राहिली.

याचा अर्थ काय होता

ऑगस्ट 1952 मध्ये भारत स्वतंत्र राष्ट्र म्हणून जेमतेम पाच वर्षांचा होता, आणि फाळणीच्या धक्क्यातून अजूनही सावरत होता. त्याची ऑलिंपिक ओळख हॉकी संघावर अवलंबून होती — एक सामूहिक विजय, आणि तोही भव्य. खाशाबांचे पदक काहीतरी वेगळे होते: एक एकटा भारतीय, राष्ट्रध्वजाखाली एकट्याने स्पर्धा करत, जगातील पहिल्या तिघांत स्थान मिळवू शकतो, याचा तो पुरावा होता.

गोलेश्वर हे गाव, जे आधी आपल्या तालुक्याबाहेर कोणालाही माहीत नव्हते, काही काळासाठी संपूर्ण देशात प्रसिद्ध झाले. खाशाबांचे घर पुढे ऑलिंपिक निवास या नावाने ओळखले जाऊ लागले.

एका मोठ्या प्रमाणावर सांगितल्या जाणाऱ्या वृत्तांतानुसार, घरी पोहोचताच सर्वप्रथम खाशाबा थेट आपल्या प्रशिक्षकांकडे गेले आणि ऑलिंपिक पदक त्यांच्या चरणी ठेवले — गुरु-शिष्य आदराचा हा भाव त्यांच्या कोणत्याही डावाइतकाच त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाबद्दल बरेच काही सांगतो.

आणि मग, शांतता

ही मिरवणूक म्हणजे कहाणीच्या उत्सवी टप्प्याचा शेवट. कोणतेही सुखासीन पद मिळाले नाही, कोणतेही प्रायोजकत्व मिळाले नाही, कोणताही राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला नाही. तीन वर्षांतच खाशाबा पोलीस उपनिरीक्षकाची नोकरी स्वीकारतील, आणि ज्या देशाने त्यांचे काही काळ कौतुक केले होते, त्याला त्यांची पुन्हा आठवण होण्यासाठी अनेक दशके लागतील.